Podczas powrotu z indywidualnych warsztatów fotograficznych w Czarnogórze postanowiłem zatrzymać się w jednym z najbardziej niezwykłych miejsc w Serbii – Küstendorfie (Drvengradzie), znanym również jako drewniane miasto Emira Kusturicy. Od lat bardzo lubię filmy tego reżysera, ich niepowtarzalny klimat, specyficzne poczucie humoru i sposób przedstawiania bałkańskiej rzeczywistości. Dlatego, gdy tylko nadarzyła się okazja, wiedziałem, że muszę odwiedzić miejsce stworzone przez samego Kusturicę.
Drvengrad znajduje się na wzgórzu Mećavnik, w pobliżu miejscowości Mokra Gora, pośród malowniczych gór zachodniej Serbii. Miasteczko powstało podczas realizacji filmu Życie jest cudem i stanowi niezwykłe połączenie tradycyjnej drewnianej architektury, sztuki filmowej oraz bałkańskiej kultury. Spacerując jego uliczkami, wśród drewnianych domów, niewielkich placów i budynków noszących nazwiska znanych artystów, można odnieść wrażenie, że trafiło się wprost na plan jednego z filmów Kusturicy.
Küstendorf (Drvengrad) – gdzie znajduje się drewniane miasto?
Küstendorf, nazywany również Drvengradem lub Mećavnikiem, znajduje się w zachodniej Serbii, na wzgórzu Mećavnik, w pobliżu miejscowości Mokra Gora. Miasteczko położone jest na wysokości około 680 m n.p.m., w malowniczym regionie pomiędzy masywami Tara i Zlatibor, niedaleko granicy z Bośnią i Hercegowiną.
Okolica wyróżnia się górzystym krajobrazem, rozległymi lasami, niewielkimi miejscowościami oraz tradycyjną zabudową. Jest to część Serbii, która zachowała wiele elementów dawnego, wiejskiego charakteru. To właśnie tutejsza architektura i bliskość natury stały się inspiracją dla stworzenia drewnianego miasteczka.
Nazwa Drvengrad (Дрвенград) oznacza w języku serbskim „drewniane miasto”. Z kolei Küstendorf nawiązuje do przydomka reżysera Emira Kusturicy oraz niemieckiego słowa Dorf, oznaczającego wieś. Nazwa Mećavnik pochodzi natomiast od wzgórza, na którym zbudowano kompleks.
Warto podkreślić, że Küstendorf nie jest tradycyjną wioską istniejącą od setek lat. To stosunkowo nowy projekt architektoniczny, którego zabudowa została świadomie zaprojektowana na wzór dawnych osad regionu. Wykorzystano przy tym autentyczne drewniane budynki przeniesione z okolicznych miejscowości.
Położenie Drvengradu sprawia, że jest on ciekawym przystankiem podczas podróży pomiędzy Serbią a Bośnią i Hercegowiną, szczególnie jeśli planujemy odwiedzić również pobliski Wyszegrad.
Galeria zdjęć
Historia Drvengradu – dlaczego Emir Kusturica zbudował drewniane miasteczko?
Historia Drvengradu jest nierozerwalnie związana z Emirem Kusturicą, jednym z najbardziej rozpoznawalnych reżyserów pochodzących z Bałkanów. Dwukrotny zdobywca Złotej Palmy w Cannes zasłynął filmami, w których rzeczywistość miesza się z absurdem, muzyką, emocjami i charakterystycznym bałkańskim temperamentem.
Wśród jego najbardziej znanych produkcji znajdują się Czas Cyganów, Underground, Czarny kot, biały kot oraz Życie jest cudem. Szczególnie ten ostatni film odegrał ważną rolę w powstaniu drewnianego miasta.
Od planu filmowego do niezwykłego miasteczka
Pomysł stworzenia Drvengradu pojawił się podczas realizacji filmu „Życie jest cudem” (Život je čudo), którego premiera odbyła się w 2004 roku. Kusturica zainteresował się krajobrazem zachodniej Serbii oraz tradycyjną drewnianą architekturą regionu Mokra Gora.
Prace nad miasteczkiem rozpoczęły się w 2003 roku. W jego budowie wykorzystano stare drewniane domy, z których część przeniesiono z okolicznych miejscowości, a następnie odrestaurowano i dostosowano do nowych funkcji. Budynki ustawiono na kamiennych fundamentach, tworząc spójną architektonicznie osadę z ulicami, placem, cerkwią i obiektami użyteczności publicznej.
Założeniem projektu było stworzenie miejsca, które łączyłoby tradycyjną architekturę z potrzebami współczesnego człowieka. Zamiast betonowych budynków, reklam i typowej miejskiej zabudowy powstała przestrzeń oparta na drewnie, kamieniu i regionalnych wzorcach budownictwa.
W 2005 roku projekt został doceniony na arenie międzynarodowej. Emir Kusturica otrzymał za budowę Küstendorfu Europejską Nagrodę Architektoniczną Philippe’a Rotthiera, przyznawaną przedsięwzięciom nawiązującym do tradycji architektonicznych i charakteru miejsca.
Z czasem Drvengrad przestał być wyłącznie miejscem związanym z realizacją filmu. Rozwinął się w kompleks turystyczny i kulturalny, w którym organizowane są festiwale, spotkania artystyczne oraz wydarzenia filmowe.
Co zobaczyć w Küstendorfie? Najważniejsze atrakcje Drvengradu
Choć Drvengrad nie zajmuje dużej powierzchni, znajduje się tutaj wiele ciekawych miejsc. Największą atrakcją jest jednak sama architektura, która sprawia, że spacer po miasteczku przypomina podróż do świata stworzonego przez Emira Kusturicę.
Drewniana zabudowa i tradycyjna architektura serbska
Najbardziej charakterystycznym elementem Küstendorfu są drewniane domy inspirowane tradycyjnym budownictwem zachodniej Serbii. Budynki wyróżniają się masywnymi drewnianymi ścianami, stromymi dachami, niewielkimi oknami i kamiennymi fundamentami.
Wiele z nich ozdobiono drewnianymi balustradami, rzeźbionymi detalami i kolorowymi elementami wykończenia. Poszczególne domy różnią się wyglądem, ale wspólnie tworzą harmonijną całość.
Szczególnie interesujący jest sposób zagospodarowania przestrzeni. Wąskie uliczki prowadzą pomiędzy drewnianymi budynkami, odsłaniając niewielkie place oraz widoki na otaczające miasteczko góry. Niektóre fragmenty nawierzchni wykonano z drewnianych kostek i dawnych podkładów kolejowych.
To miejsce ma wyjątkowy charakter również z fotograficznego punktu widzenia. Powtarzalność drewnianych elewacji, geometryczne linie dachów i zestawienie naturalnych materiałów pozwalają tworzyć interesujące kompozycje.
Plac Diego Maradony i ulice znanych osobistości
Jedną z ciekawostek Drvengradu są nazwy jego ulic i placów. Emir Kusturica postanowił upamiętnić w ten sposób osoby, które szczególnie cenił lub które odegrały ważną rolę w kulturze, sztuce, sporcie i historii.
Centralnym punktem miasteczka jest plac Diego Armando Maradony, nazwany na cześć słynnego argentyńskiego piłkarza. Kusturica był wielkim miłośnikiem futbolu, a jego fascynacja Maradoną zaowocowała nawet nakręceniem filmu dokumentalnego poświęconego sportowcowi.
Jedna z głównych ulic nosi imię Ivo Andricia, jugosłowiańskiego pisarza i laureata literackiej Nagrody Nobla. Wśród pozostałych patronów ulic można znaleźć również Federico Felliniego, Ingmara Bergmana, Ernesto Che Guevarę, Nikolę Teslę czy Novaka Đokovicia.
Taki dobór nazw nie jest przypadkowy. Pokazuje zainteresowania Kusturicy oraz jego fascynację twórcami i postaciami, które wywarły wpływ na współczesny świat.
Drewniana cerkiew św. Sawy
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów Küstendorfu jest drewniana cerkiew św. Sawy, znajdująca się przy centralnym placu miasteczka.
Niewielka prawosławna świątynia została wzniesiona w 2004 roku. Jej architektura nawiązuje do dawnych drewnianych cerkwi, między innymi tradycji rosyjskiego budownictwa sakralnego.
Budynek wyróżnia się stromym, wielopoziomowym dachem pokrytym gontem oraz charakterystyczną konstrukcją z drewnianych bali. W sąsiedztwie świątyni stoi wolnostojąca dzwonnica, która wraz z cerkwią tworzy jeden z najbardziej fotogenicznych fragmentów miasteczka.
Z perspektywy fotografa jest to również ciekawy przykład wykorzystania symetrii i perspektywy w kompozycji. Układ głównej ulicy pozwala przedstawić cerkiew jako centralny punkt kadru, natomiast otaczające ją budynki i linie nawierzchni naturalnie prowadzą wzrok obserwatora w kierunku świątyni.
Kino Stanleya Kubricka
W miasteczku stworzonym przez reżysera nie mogło zabraknąć kina. Jednym z najciekawszych obiektów Drvengradu jest kino Stanleya Kubricka, którego nazwa stanowi hołd dla jednego z najwybitniejszych twórców światowej kinematografii.
Sala kinowa znajduje się częściowo pod ziemią. To właśnie tutaj odbywają się projekcje filmowe i wydarzenia związane z organizowanymi w Küstendorfie festiwalami.
W kompleksie funkcjonują również inne przestrzenie związane z kinem i sztuką. Niektóre z nich nawiązują nazwami do filmów samego Kusturicy, między innymi do słynnego Undergroundu.
Dla wielbicieli jego twórczości jest to szczególnie interesujący fragment miasteczka. Drvengrad nie jest bowiem zwykłym skansenem, ale miejscem, w którym architektura i kultura filmowa zostały ze sobą świadomie połączone.
Galerie sztuki, biblioteka i pamiątki filmowe
Küstendorf pełni również funkcję centrum kulturalnego. W miasteczku znajdują się galerie, biblioteka oraz przestrzenie wykorzystywane do organizacji wystaw i spotkań artystycznych.
Jedną z nich jest biblioteka nosząca imię Mešy Selimovicia, znanego pisarza pochodzącego z Bośni i Hercegowiny. Wśród przestrzeni wystawienniczych można znaleźć także miejsca nawiązujące do postaci literackich i filmowych.
Całość przypomina niewielkie artystyczne miasteczko, w którym niemal każdy element ma swoją symbolikę. Nazwy ulic, budynków i instytucji tworzą sieć odniesień do kultury, literatury oraz kinematografii.
Restauracje, kawiarnie i lokalna kuchnia
Drvengrad jest nie tylko atrakcją turystyczną, ale również funkcjonującym kompleksem wypoczynkowym. Na jego terenie znajdują się restauracje, kawiarnie oraz miejsca oferujące lokalne produkty.
Jednym z najbardziej znanych lokali jest restauracja Lotika, której nazwa nawiązuje do postaci z powieści Most na Drinie Ivo Andricia.
Kuchnia regionu Mokra Gora czerpie z tradycji serbskiej i bałkańskiej. Warto zainteresować się lokalnymi serami, kajmakiem, potrawami mięsnymi oraz tradycyjnymi wypiekami. Dostępność konkretnych dań zależy oczywiście od aktualnego menu.
Podczas podróży po Bałkanach szczególnie cenię możliwość poznawania miejscowych tradycji, również tych kulinarnych. W Küstendorfie gastronomia jest kolejnym elementem nawiązującym do regionalnego charakteru całego kompleksu.
Festiwal Filmowy Küstendorf – film i muzyka w serbskich górach
Jednym z najważniejszych wydarzeń organizowanych w Drvengradzie jest Międzynarodowy Festiwal Filmu i Muzyki Küstendorf, którego pierwsza edycja odbyła się w 2008 roku.
Festiwal powstał z inicjatywy Emira Kusturicy jako miejsce spotkań młodych filmowców z uznanymi twórcami kina. Jego ideą jest promowanie twórczości artystycznej oraz stworzenie przestrzeni do dyskusji, wymiany doświadczeń i prezentacji filmów.
W przeciwieństwie do wielu dużych festiwali filmowych Küstendorf wyróżnia się stosunkowo kameralną atmosferą oraz nietypową lokalizacją. Zamiast wielkich miejskich sal projekcyjnych uczestnicy spotykają się w drewnianym miasteczku pośród serbskich gór.
Na przestrzeni lat wydarzenie odwiedzały znane osobistości świata kina, w tym Johnny Depp, Monica Bellucci i Nikita Michałkow. Oprócz projekcji organizowane są spotkania z artystami, koncerty i warsztaty.
W Drvengradzie odbywają się także inne wydarzenia muzyczne i kulturalne, dzięki czemu miasteczko pozostaje żywą przestrzenią artystyczną, a nie tylko atrakcją udostępnioną turystom.
Drvengrad – informacje praktyczne dla zwiedzających
Ile kosztuje wstęp do Küstendorfu?
Wstęp na teren Drvengradu bywa opisywany jako płatny. W materiałach turystycznych można znaleźć informacje o opłacie wynoszącej około 300 dinarów serbskich za osobę dorosłą, jednak oficjalny cennik kompleksu na 2026 rok nie potwierdza jednoznacznie tej kwoty dla zwiedzających jednodniowych.
Przed wyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne warunki bezpośrednio u operatora. Warto pamiętać, że ceny i zasady zwiedzania mogą różnić się podczas festiwali i innych wydarzeń.
Godziny otwarcia i czas zwiedzania
Na spokojne zwiedzanie Küstendorfu warto przeznaczyć około 1–2 godzin. Jest to wystarczający czas na spacer po głównych ulicach, obejrzenie najważniejszych budynków oraz wykonanie fotografii.
Jeżeli planujemy posiłek, wizytę w galerii lub udział w wydarzeniu kulturalnym, pobyt można oczywiście wydłużyć.
Miasteczko funkcjonuje przez cały rok. Oficjalna strona podaje godziny pracy recepcji, ale nie określa jednoznacznych godzin zwiedzania dla osób, które nie nocują w kompleksie. Dlatego przed wizytą warto potwierdzić możliwość wejścia w wybranym terminie.
Jak dojechać do Drvengradu?
Najwygodniejszym sposobem dotarcia do Küstendorfu jest samochód. Miasteczko znajduje się w zachodniej Serbii, niedaleko miejscowości Mokra Gora i głównej drogi łączącej region Zlatibor z granicą Bośni i Hercegowiny.
Podczas planowania trasy warto kierować się na Mokra Gora, Mećavnik lub Drvengrad. Z miejscowości prowadzi do kompleksu droga pod górę.
W moim przypadku zwiedzanie Drvengradu było częścią podróży powrotnej z Czarnogóry po zakończeniu indywidualnych warsztatów fotograficznych. To dobry przykład, że nawet podczas dłuższego przejazdu przez Bałkany można zaplanować interesujący przystanek.
Parking w Küstendorfie
W pobliżu wejścia do kompleksu znajduje się parking dla odwiedzających. Na stronie operatora można znaleźć informacje o parkingu dla gości, jednak przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne zasady korzystania z niego przez turystów jednodniowych.
Czy można nocować w Drvengradzie?
Tak. Küstendorf funkcjonuje także jako kompleks hotelowy oferujący pokoje, apartamenty i zakwaterowanie w tradycyjnych drewnianych budynkach.
Nocleg może być ciekawym rozwiązaniem dla osób, które chcą spędzić więcej czasu w okolicy Mokrej Gory, skorzystać z lokalnych atrakcji lub fotografować górskie krajobrazy o różnych porach dnia.
Ceny i dostępność pokoi można sprawdzić na oficjalnej stronie Mećavnik – Drvengrad.
Kiedy najlepiej odwiedzić Küstendorf?
Drvengrad można odwiedzać przez cały rok, a każda pora ma swoje zalety. Wiosną i latem otaczające miasteczko góry pokrywają się intensywną zielenią, która doskonale kontrastuje z brązowymi elewacjami drewnianych budynków.
Jesień może być szczególnie interesująca dla fotografów krajobrazu. Kolorowe lasy, niżej położone chmury oraz poranne mgły pojawiające się w górskich dolinach potrafią stworzyć znakomite warunki do fotografowania.
Zimą drewniane miasteczko nabiera zupełnie innego charakteru, zwłaszcza gdy dachy i uliczki przykrywa śnieg.
Jeżeli zależy nam na spokojnym zwiedzaniu i fotografowaniu architektury, warto rozważyć wizytę poza weekendami, świętami oraz terminami dużych wydarzeń kulturalnych.
Co zobaczyć w okolicy Küstendorfu?
Zachodnia Serbia oferuje wiele atrakcji, dlatego wizytę w drewnianym miasteczku warto połączyć ze zwiedzaniem okolicy. Szczególnie interesujące są pobliskie góry, zabytkowa kolej wąskotorowa oraz miejsca związane z twórczością Emira Kusturicy.
Mokra Gora – malownicza miejscowość w serbskich górach
Mokra Gora to niewielka miejscowość położona wśród gór zachodniej Serbii, znana przede wszystkim z zabytkowej kolei Šarganska osmica oraz kompleksu Drvengrad.
Region wyróżnia się tradycyjną zabudową, zielonymi dolinami i zalesionymi zboczami. Jest dobrym miejscem na krótki odpoczynek podczas podróży przez Serbię, a także punktem wyjścia do zwiedzania okolicznych atrakcji.
Šarganska osmica – zabytkowa kolej wąskotorowa
Jedną z najbardziej znanych atrakcji okolicy jest Šarganska osmica, czyli Ósemka Szargańska – historyczna kolej wąskotorowa poprowadzona przez górzysty teren.
Jej niezwykłość polega na sposobie wytyczenia torów. Aby pokonać znaczną różnicę wysokości, trasę poprowadzono licznymi zakrętami i tunelami, dzięki czemu jej przebieg przypomina cyfrę osiem.
Na około 15,5-kilometrowym odcinku kolej pokonuje blisko 300 metrów różnicy wysokości, przejeżdżając przez 22 tunele i 5 mostów.
Pierwotnie linia była częścią ważnego połączenia kolejowego dawnej Jugosławii. Po zamknięciu regularnych przewozów została odrestaurowana i ponownie uruchomiona w 2003 roku jako atrakcja turystyczna.
Dzisiaj kursuje tutaj turystyczny pociąg Nostalgija, pozwalający podziwiać górskie krajobrazy. Regularne połączenia w sezonie 2026 obsługiwano lokomotywami spalinowymi, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić zarówno rozkład jazdy, jak i rodzaj dostępnego pociągu.
Park Narodowy Tara – górskie krajobrazy i punkty widokowe
Miłośnikom przyrody i fotografii krajobrazowej polecam również zainteresować się Parkiem Narodowym Tara, położonym w zachodniej Serbii, niedaleko granicy z Bośnią i Hercegowiną.
Park obejmuje rozległe lasy, górskie grzbiety oraz malownicze doliny. Jednym z najbardziej znanych punktów widokowych jest Banjska stena, z którego rozciąga się panorama na głęboko wciętą dolinę Driny i jezioro Perućac.
Dla fotografów szczególnie interesujące mogą być widoki o wschodzie i zachodzie słońca, kiedy światło nadaje krajobrazowi większą głębię, a w dolinach pojawiają się mgły.
Wyszegrad i Andrićgrad – kamienne miasto Emira Kusturicy w Bośni
Niedaleko Küstendorfu, już po drugiej stronie granicy, znajduje się Wyszegrad (Višegrad), jedno z ciekawszych miast wschodniej Bośni i Hercegowiny.
Jego najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem jest XVI-wieczny most Mehmeda Paszy Sokolovicia, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Most ten stał się również głównym motywem słynnej powieści Ivo Andricia Most na Drinie.
W Wyszegradzie znajduje się także Andrićgrad, nazywany Kamengradem, czyli kamiennym miastem. To kolejny projekt związany z Emirem Kusturicą, tym razem inspirowany historią regionu, literaturą i architekturą różnych epok.
Zestawienie tych dwóch miejsc jest szczególnie interesujące. Podczas gdy Drvengrad nawiązuje do tradycyjnej drewnianej architektury Serbii, Andrićgrad tworzą przede wszystkim kamienne budynki i place inspirowane dawnymi miastami.
Oba kompleksy można zwiedzić podczas jednej podróży, pamiętając jednak o konieczności przekroczenia granicy serbsko-bośniackiej.
Küstendorf z perspektywy fotografa – co warto fotografować?
Jako fotograf krajobrazu szczególnie doceniam miejsca, w których architektura harmonijnie współgra z otaczającą przyrodą. Küstendorf jest interesującym miejscem do fotografowania zarówno architektury, jak i detali oraz krajobrazu.
Drewniane budynki oferują wiele możliwości kompozycyjnych. Ich regularne kształty, powtarzające się elementy i charakterystyczne linie dachów dobrze sprawdzają się w kadrach wykorzystujących symetrię, rytm i perspektywę.
Szczególnie interesującym motywem jest cerkiew św. Sawy wraz z drewnianą dzwonnicą. Dzięki centralnemu położeniu można fotografować ją z różnych punktów, wykorzystując prowadzące do niej linie uliczek i nawierzchni.
Warto zwrócić uwagę również na detale architektoniczne: stare drewno, zdobienia, okiennice, fragmenty dachów czy połączenia drewnianych i kamiennych elementów konstrukcyjnych. Tego rodzaju fotografie dobrze uzupełniają szersze kadry pokazujące charakter całego miasteczka.
Do fotografowania Drvengradu przydatny będzie przede wszystkim obiektyw szerokokątny, pozwalający uchwycić zabudowę i wąskie uliczki. Z kolei standardowa ogniskowa lub teleobiektyw umożliwią wyodrębnienie ciekawych detali oraz tworzenie bardziej uporządkowanych kompozycji.
Najlepsze światło do fotografowania architektury pojawia się zazwyczaj rano i późnym popołudniem, kiedy słońce znajduje się niżej nad horyzontem. Trzeba jednak uwzględnić lokalne ukształtowanie terenu, ponieważ otaczające miasteczko góry mogą wcześniej zasłaniać światło.
Jeżeli interesuje Cię rozwijanie umiejętności fotografowania krajobrazu i architektury, zapraszam również na moje warsztaty fotograficzne, podczas których dużą uwagę poświęcam kompozycji, pracy ze światłem i świadomemu budowaniu kadru.
Czy warto odwiedzić Küstendorf?
Moim zdaniem Küstendorf zdecydowanie zasługuje na uwagę, szczególnie jeśli ktoś interesuje się twórczością Emira Kusturicy, architekturą lub kulturą Bałkanów.
Dla mnie najważniejszym powodem wizyty była właśnie fascynacja filmami Kusturicy. Chciałem zobaczyć miejsce, w którym jego charakterystyczne spojrzenie na świat zostało przeniesione z ekranu filmowego do rzeczywistej przestrzeni.
Trzeba jednak pamiętać, że Drvengrad jest współczesnym projektem architektonicznym, a nie autentyczną osadą zachowaną w niezmienionej formie od kilku stuleci. Miasteczko zostało świadomie stworzone jako artystyczna wizja idealnej miejscowości, wykorzystująca regionalne tradycje budowlane.
Właśnie to odróżnia je od typowych skansenów. Küstendorf łączy autentyczne elementy architektury ludowej z filmową wyobraźnią, tworząc przestrzeń, która funkcjonuje jednocześnie jako atrakcja turystyczna, kompleks wypoczynkowy i centrum kultury.
Czy warto jechać tutaj specjalnie z drugiego końca Serbii? To zależy od zainteresowań. Natomiast jeśli podróżujecie przez zachodnią Serbię albo planujecie odwiedzić Mokra Gorę, kolej Šarganska osmica czy pobliski Wyszegrad, Drvengrad jest miejscem, którego nie warto pomijać.
Dla mnie wizyta była ciekawym uzupełnieniem bałkańskiej podróży i okazją do zobaczenia miejsca stworzonego przez jednego z moich ulubionych reżyserów.



